Opakowania, materiały opakowaniowe, maszyny i linie pakujące, logistyka pakowania, branża poligraficzna, produkty do produkcji opakowań, technologie, rozwiązania Rynek opakowań i pakowania produktów w Polsce i na świecie W czerwcu 2007 roku, uchwałą Rady Polskiej Izby Opakowań, ustanowiony został dzień Opakowań – jako święto branży opakowań. Główną przesłanką, jaka legła u podstaw tej decyzji było stworzenie szczególnej okazji do upowszechniania wiedzy o opakowaniach, ich roli i znaczeniu zarówno dla gospodarki jak i w życiu człowieka. Obecnie nasz rynek słodyczy jest wart 3,2 miliardów dolarów. Jego siłą jest eksport. Eksportujemy słodycze głównie do Wielkiej Brytanii oraz do Niemiec. Nie bez znaczenia jest spora reprezentacja Polaków w tych właśnie krajach. Polski rynek słodyczy wyróżnia się sporym potencjałem rozwojowym. Polacy wciąż jeszcze konsumują W tym samym okresie znacznie wzrosły ceny opakowań - masa papierowa, papier i tektura +40%, plastik +38%, opakowania z tworzyw sztucznych i metali lekkich +16%. Konsumpcja. W 2020 r. konsumenci w UE wydali 1 461 mld EUR, czyli 21,6% swojego budżetu, na żywność i napoje, kupowane w sklepach lub spożywane w restauracjach i kawiarniach. W związku z przyjęciem przepisów przez Parlament UE dotyczących zakazu produkcji plastikowych przedmiotów jednorazowego użytku, mających wejść w życie w 2021 r., Międzynarodowe Targi Opakowań Packaging Innovations pragną przyłączyć się do akcji promującej nowe przepisy, które regulują produkcję opakowań w sposób Dzięki własnemu zapleczu produkcyjnemu możemy formatować nasze folie na dowolne szerokości dostosowane do wymagań klientów. Pakmar Sp. z o. o. Rębków, Zacisze 11. 08-410 Garwolin. Biuro handlowe: ul. Kajakowa 1. 02-838 Warszawa. Tel. 22 899 32 25. . Prezentowaną analizę krajowego rynku opakowań z tworzyw sztucznych w latach 2013–2016 ujęto w odmienny w porównaniu z analizami rynku wykonywanymi w poprzednim okresie sposób. Dla realizacji tego celu wykorzystano Raport Fundacji Plastics Europe Polska dotyczący rynku opakowań z tworzyw sztucznych w Polsce, udostępniony w roku 2017. Przyjmując za podstawę – wg Raportu Plastics Europe Polska – zużycie w roku 2016 w krajowej branży opakowaniowej 1105 tys. ton tworzyw sztucznych, określono, iż zużycie w przeliczeniu na mieszkańca wynosiłoby 28,7 kilogramów. Podkreślić warto, że rozwój branży opakowań z tworzyw sztucznych w kraju jest szybszy, niż wynika to z analizy wielkości krajowego zużycia poszczególnych rodzajów opakowań. W szeregu rozpatrywanych przypadków nastąpiło bowiem wydatne obniżenie masy pojedynczych opakowań w stosunku do okresu wcześniejszego. Dobry przykład stanowią butelki z PET i ich zamknięcia: masa opakowań w ostatnich latach zmniejszyła się w ich przypadku co najmniej o ~10%. Przedstawione w niniejszym opracowaniu dane wskazują, że w analizowanym okresie lat 2013–2016 krajowa branża opakowań z tworzyw sztucznych wykazywała stały wzrost. Analiza tych danych stanowi również podstawę do stwierdzenia, iż wzrost ten będzie się nadal utrzymywał. Raport Plastics Europe Polska wskazuje, że w 2016 r. zużycie czterech tworzyw: PE, PP, PET oraz PS stanowiło aż 92% krajowego zapotrzebowania na tworzywa sztuczne w branży opakowaniowej. Dlatego też w prezentowanej pracy za uzasadnione uznano skoncentrowanie się na przedstawieniu sytuacji w zakresie wykorzystania tworzyw o największym zużyciu w branży opakowań. Nie oznacza to całkowitego pominięcia innych tworzyw, które pomimo mniejszego zużycia mają istotne znaczenie dla branży – zostały one w odpowiedniej do swojego znaczenia skali uwzględnione w niniejszej analizie. W odniesieniu do tworzyw poliolefinowych, to jest wszystkich odmian polietylenu, polipropylenu oraz polistyrenu, oszacowania w niniejszej pracy wykazują zgodność z danymi Raportu Plastics Europe Polska. Zgodności tego rodzaju nie stwierdzono w odniesieniu do poli(tereftalanu etylenu) (PET), w przypadku którego wielkości podane w Raporcie Plastics Europe Polska wydają się zdecydowanie zaniżone. W zasadniczym stopniu wynika to z niedoszacowania zużycia PET w produkcji butelek. Podkreślić należy, że oszacowania COBRO w tym zakresie znalazły potwierdzenie w opiniach ekspertów z przedsiębiorstw: Indorama Ventures Polymers Poland Sp. z producenta granulatu PET w Polsce, jak też GTX Hanex Plastic, jednego z największych przetwórców PET w Polsce. Domestic plastics market and its’development prospects The analysis of plastics packaging market in Poland in the period of 2013- 2016 was presented in a different way comparing with the previous analyses. For realization of this objective, the Report of the Foundation of Plastics Europe Polska, presenting plastics packaging market in Poland in the year 2016 and published in the year 2017, has been used. Taking as a basis consumption of plastics in Polish packaging market, determined in this Report, in the year 2016 on 1105 thousands of tones,, consumption per head on 28,7 kg, has been calculated. It should be noted however that development of plastics packaging branch is faster than it looks upon the basis of analysis of the quantity of consumption of packaging, because strong tendency for diminishing the weight of individual packaging. is taking place. PET bottles can be good example in this respect, which masses together with their closures were diminishing at least of 10 %, in the last period. According to the data presented, plastics packaging market has shown constant increase in the period 2013-2016 and it looks that this tendency will has stay in the nearest future. Approximately 92% of plastics packaging is dedicated to four plastics, these are: all grades of PE, PP, PET and PS. It has been found to be justified to concentrate in this paper on these four plastics. It does not mean however, that all other plastics out of these four, were completely ignored in this paper. They also found proper place in the paper according, to their meaning, in the analyzed area. The compliance of estimates of the presented paper, with this given in the Report of Plastics Europe Polska, in the case of polyolefin, this is all grades of PE and PP and also in the case of PS has been confirmed. This type of compliance has not been found in the case of PET. It should be noted however that COBRO estimates were confirmed by the experts of PET resin manufacturer in Poland, this is Indorama Ventures Poland and GDX Hanex, the biggest converter of PET resin in Poland. Opracowanie jednego z najbardziej cenionych specjalistów branży opakowaniowej w serii monografii COBRO – Instytutu Badawczego opakowań Polski rynek opakowań będzie rósł dwukrotnie szybciej niż światowy i w 2020 roku osiągnie wartość 46 mld zł Polska odpowiada za 1/3 wartości fuzji i przejęć w CEE w latach 2010-2016 Wartość 36 transakcji w Polsce w latach 2010-2016 wyniosła 599 mln euro Najwięcej transakcji zrealizowano w segmencie opakowań papierowych (19) Rynek producentów opakowań w Polsce jest wart 33,5 mld zł, ale już w 2020 roku osiągnie wartość 46 mld zł, przy rokrocznym wzroście na poziomie ok. 6,8 proc. – wynika z raportu „Branża opakowań w Polsce 2010-2016 i prognozy 2017-2020” przygotowanego przez Equity Advisors. Wyższe tempo wzrostu rynku opakowań będzie determinowane przede wszystkim rosnącymi wydatkami na konsumpcję, zmianą stylu życia oraz eksportem. Ponadto, eksperci Equity Advisors zauważają, że branża opakowań w Polsce silnie się konsoliduje i odpowiada za blisko 1/3 wartości zrealizowanych fuzji i przejęć w Europie Środkowo-Wschodniej. W latach 2010-2016 wartość wszystkich 36 transakcji na polskim rynku została oszacowana na 599 mln euro. Zgodnie z prognozami ekspertów Equity Advisors, firmy doradczej specjalizującej się w transakcjach kapitałowych, dynamika polskiego sektora opakowań w latach 2016-2020 będzie niemal dwa razy większa niż w przypadku rynku globalnego. Międzynarodowa firma doradcza Smithers Pira prognozuje, że do 2020 roku światowy sektor opakowań będzie rósł o 3,5 proc. rocznie, aby w tymże roku osiągnąć wartość 1 biliona dolarów amerykańskich.[1] – Zmiana zapotrzebowania na opakowania zależy od wielu czynników. Część z nich ma wpływ na branżę tylko przez krótki okres, inne należy rozpatrywać w perspektywie długoterminowej. Poza gospodarką danego kraju, ważne są również czynniki społeczne, takie jak zmiana trybu życia, demograficzne, związane ze starzeniem się społeczeństw, marketingowe – coraz więcej firm traktuje opakowania jako wyróżnik marki, środowiskowe i technologiczne. Zmiany te powodują wzrost zamówień na produkty takie jak żywność, gotowe posiłki czy leki, które wymagają opakowania – podkreśla Dawid Michalik, Prezes Zarządu Equity Advisors. Polski rynek opakowań – plastikowy i rozdrobniony Biorąc pod uwagę główny surowiec, z którego robione są opakowania, raport Equity Advisors pokazuje, że na rynku dominują te plastikowe i z tworzyw sztucznych. Ich produkcja generuje prawie 50 proc. przychodów rynku – 16,5 mld zł. Na drugim miejscu – z 25 proc. udziałem znalazł się papier, następnie metal (13 proc.) i szkło (10 proc.). Choć na polskim rynku działają globalne koncerny, większą część przychodów sektora generują mniejsze firmy konkurujące ze sobą w różnych segmentach. Blisko 500 spółek osiągających roczne przychody poniżej 50 mln zł w sumie odpowiada za aż 77 proc. przychodów branży. Zdecydowanie mniej jest podmiotów o wyższych przychodach. Tylko 59 firm osiąga przychody mieszczące się w przedziale 50-100 mln zł (9 proc. przychodów), a 90 – wyższe (14 proc. przychodów). Przychody ze sprzedaży wygenerowane przez 20 największych przedsiębiorstw stanowią 32 proc. przychodów całego sektora w roku 2015, co świadczy o dużym rozdrobnieniu rynku. Fuzje i przejęcia – Polska odpowiada za jedną trzecią wartości w CEE Na polskim rynku opakowań w latach 2010-2016 zrealizowano w sumie 36 transakcji fuzji i przejęć. Łączna ujawniona wartość 19 z nich wyniosła 374 mln euro. Biorąc pod uwagę średnią wartość transakcji – 19 mln euro – eksperci Equity Advisors oszacowali, że wartość wszystkich 36 fuzji i przejęć wyniosła 599 mln euro. Najliczniej reprezentowanym sektorem na liście transakcji są producenci opakowań papierowych, którzy byli przedmiotem 19 transakcji. W tej branży zrealizowano również największe przejęcie – zakup fabryki papieru w Myszkowie w 2016 r. przez Schumacher Packaging GmbH za 100 mln euro. 13 transakcji dokonano w sektorze opakowań plastikowych. – Ogólnym trendem na rynku fuzji i przejęć w Polsce jest rosnąca liczba konsolidacji, w których to polska firma dokonuje przejęć za granicą. Przykłady takich transakcji znajdujemy także na rynku opakowań. W sierpniu 2016 r. Can Pack z siedzibą w Krakowie ogłosiła uzgodnienie zakupu 100 proc. Cia Metalic do Nordeste, firmy zajmującej się produkcją puszek. Sprzedającym był brazylijski producent stali Cia Siderúrgica Nacional Cena sprzedaży została ustalona na 98 mln dolarów – zauważa Błażej Żarna, wiceprezes Equity Advisors. Na rynku opakowań w Europie Środkowo-Wschodniej (CEE) w latach 2010-2016 zrealizowano 131 transakcji. Do publicznej wiadomości przekazane zostały wartości 57 przejęć znaczących pakietów o łącznej wartości 804 mln euro. Biorąc pod uwagę średnią wartość transakcji na poziomie 13,5 mln euro, Equity Advisors szacuje, że łączna wartość wszystkich 131 zrealizowanych transakcji wyniosła ok. 1 774 mln euro. Warto zauważyć, że w krajach Europy Środkowo-Wschodniej licznie reprezentowana jest Polska. Spośród 17 krajów, najwięcej transakcji zostało zrealizowanych w Polsce – aż 27 proc. fuzji i przejęć w CEE. Biorąc pod uwagę wartość transakcji – polski rynek odpowiada za aż jedną trzecią łącznej ich wartości. 37% wzrost rynku napędzanego konsumpcją i eksportem Zgodnie z szacunkami Equity Advisors, rynek opakowań w Polsce w latach 2016-2020 będzie rósł o 6,8 proc. rocznie. W efekcie do 2020 roku urośnie o nawet 37 proc. w porównaniu do 2015 roku i osiągnie wartość 46 mld zł. Wzrost ten determinowany jest wskaźnikami makroekonomicznymi, takimi jak PKB oraz tendencjami występującymi w polskim społeczeństwie i gospodarce. Po pierwsze, tempo wzrostu rynku opakowań skorelowane jest dodatnio z wydatkami na konsumpcję. Z najnowszych danych GUS wynika, że w całym 2016 roku dynamika konsumpcji wyniosła aż 3,6 proc. r/r, co stanowi najlepszy wynik od 2008 roku. – Spodziewamy się, że bardzo dobry popyt wewnętrzny, wspierany głównie konsumpcją indywidualną, utrzyma się również w tym roku za sprawą podobnych czynników, które oddziaływały na Polaków w ubiegłym roku, takich jak spadające bezrobocie, wzrost płac oraz program 500 plus. A im wyższy będzie wzrost wydatków, tym szybciej będzie rósł rynek opakowań – ocenia Błażej Żarna, wiceprezes Equity Advisors. Po drugie, prognoza niemal dwukrotnie wyższej dynamiki polskiego rynku opakowań w porównaniu do rynku międzynarodowego to pochodna rosnącego popytu na opakowania w przeliczeniu na osobę. Zgodnie z wyliczeniami Polskiej Izby Opakowań (PIO) przeciętny konsument pochodzący z krajów wysokorozwiniętych, takich jak USA, Japonia czy też państwa Europy Zachodniej, zużywa średnio rocznie opakowania o wartości 300-340 euro. Dla porównania, średnia dla Polski jest o ok. 100 euro mniejsza. To w dobry sposób obrazuje perspektywy rynku i oznacza, że nasz kraj ma jeszcze sporo do nadrobienia i osiągnięcia. Trzecią siłą polskiego rynku opakowań jest eksport. Z jednej strony chodzi o rosnące zamówienia na same opakowania, które w oczach zagranicznych partnerów są uznawane za towary najwyższej jakości. Wzrost eksportu jest konsekwencją posiadanych przez krajowych producentów nadwyżek zdolności produkcyjnych, które według szacunków PIO wynoszą około 20-25 proc.[2] Z drugiej zaś, na wzrost rynku wpływa eksport branż, do których są dostarczane opakowania. Mowa tutaj o branży spożywczej, samochodowej czy meblarskiej. Z szacunków Banku Zachodniego WBK wynika, że polski eksport ma rosnąć w tempie od 6,9 proc. w 2016 roku do nawet 9,6 proc. w 2018 roku. Stąd w podobnym stopniu będzie rosło wykorzystanie opakowań przeznaczonych dla produktów eksportowanych z Polski.[3] – W związku z dominującymi trendami, największy udział we wzroście rynku w najbliższych latach, będzie mieć produkcja opakowań papierowych i tekturowych. Drugim surowcem, którego dynamika przekroczy przeciętny wzrost całego rynku jest plastik – mówi Dawid Michalik, Prezes Zarządu Equity Advisors. Metodologia Raport „Branża opakowań w Polsce – podsumowanie 2010-2016 i prognozy 2017-2020. Wyceny spółek, fuzje i przejęcia, tendencje, prognozy” został opracowany przez ekspertów Equity Advisors w okresie od października 2016 do stycznia 2017 roku. Do analiz i obliczeń dotyczących rynku opakowań w Polsce wykorzystano dane finansowe 638 przedsiębiorstw za lata 2012-2015, które zgodnie z PKD są producentami opakowań papierowych (PKD plastikowych (PKD szklanych (PKD metalowych (PKD bądź drewnianych (PKD Lista ta została uzupełniona i rozszerzona o podmioty, które należą do stowarzyszeń producentów opakowań, ich nazwy pojawiły się w opracowaniach branżowych lub też zamieścili materiały reklamowe w mediach. Następnie była ona weryfikowana w oparciu o sprawozdania, raporty spółek oraz informacje na temat działalności zawarte na firmowych stronach internetowych. Miało to na celu sprawdzenie, czy dane przedsiębiorstwo jest tylko i wyłącznie producentem opakowań, czy też prowadzi inną działalność. W drugim przypadku przychody przedsiębiorstwa były korygowane proporcjonalnie do szacowanego przez nas udziału przychodów z działalności w zakresie produkcji opakowań. Na tej podstawie zostało wyodrębnionych i poddanych dalszej analizie 638 przedsiębiorstw. [1] Źródło: [2] Źródło: [3] Źródło: Od wielu lat można obserwować dynamiczny rozwój rynku opakowań. Branża oferując wysokojakościowe produkty stała się nieodzownym elementem wpływającym na sprzedaż pakowanych w nie produktów. W najbliższych latach wg. analiz Polskiej Izby Opakowań trend wzrostu ma się utrzymać na poziomie ok. 4,5%-6,2% w zależności od rodzaju opakowań. Dotyczy to zarówno surowca z jakiego wykonano opakowanie, jak i przeznaczenia samych opakowań. Ekologia nadal ma znaczenie Dominujące trendy ekologiczne wpływają na zapotrzebowanie opakowań wykonanych z ekologicznych surowców. Tym samym prognozowany wzrost opakowań z papieru i tektury przewiduje się na średnim poziomie 5,5%-6,2%. Tworzywa sztuczne Również obserwować będzie można dobrą dynamikę rozwoju rynku opakowań z tworzyw sztucznych. Zjawisko wyrównywania się udziału opakowań z papieru i tektury z opakowaniami z tworzyw sztucznych będzie zachodziło na krajowym rynku opakowań w okresie najbliższych lat. Struktura rynku w Polsce w najbliższych latach Do 2020 roku przewidywana jest następująca struktura polskiego rynku opakowań: 38% – opakowania z tworzyw sztucznych 37% – opakowania z papieru i tektury 11% – opakowania z metalu 9% – opakowania ze szkła 5% – Opakowania z innych materiałów Wartość rynku opakowań w EUR W roku 2016 całkowita wartość rynku opakowań w Polsce wyniosła ok. 9,0 mld EUR. Zgodnie z prognozami Polskiej Izby Opakowań, wartość ta będzie sukcesywnie wzrastać. 2017-ok. 9,45 mld EUR 2018-ok. 9,90 mld EUR EUR EUR Opakowania w podziale na branże Przewiduje się następujące proporcje w stosowaniu opakowań w Polsce. 63%-przemysł spożywczy-opakowania żywności i napojów 24%-opakowania wyrobów przemysłowych -chemia gospodarcza, farby, lakiery, AGD itp. 6% -opakowania leków 7% -opakowania kosmetyków Powyższa ocena rynku nie objęła wartości rynku maszyn i urządzeń do pakowania. Tutaj również przewidywany jest dynamiczny wzrost, zwłaszcza maszyn i urządzeń produkcji krajowej. Podsumowanie Polska Izba Opakowań szacuje, że w roku 2020 wartość światowego rynku opakowań wyniesie 860 mld EUR. Co na przestrzeni poszczególnych lat będzie kształtowało się w następujący sposób: 2016-660 mld EUR 2017-698 mld EUR 2018-730 mld EUR 2019-788 mld EUR 2020-860 mld EUR Rosnący wskaźnik wzrostu gospodarczego będzie bardzo wyraźny. W roku 2020 średnie zużycie opakowań w skali świata per capita wyniesie ok. 110 EUR. Co daje wzrost 30 EUR w stosunku do roku 2015. W Polsce wskaźnik ten osiągnie wartość ok. 291 EUR. Artykuł opracowano w oparciu o autorską prognozę i szacunki W. Wasiak- Dyrektor PIO. Wraz z rosnącą konsumpcją dynamiczne wzrosty notuje także rynek opakowań, który jest dziś wart 33,5 mld zł. Do 2020 roku ma on rosnąć w tempie ok. 7 proc. rocznie, do poziomu 46 mld zł – wynika z raportu Equity Advisors. Eksperci oceniają, że szybszy wzrost będzie charakteryzował segmenty opakowań z tworzyw sztucznych i papieru. Tempo rozwoju rynku sprawia, że na polskim rynku pojawia się coraz więcej międzynarodowych graczy. Wciąż jednak jest to rynek rozdrobniony, dlatego należy się spodziewać konsolidacji. – Wzrostowi rynku producentów opakowań sprzyja coraz większy popyt konsumentów, rosnąca sprzedaż produktów spożywczych oraz rozwój innowacji, czyli wszystkie elementy kształtujące koniunkturę w branży FMCG – wyjaśnia w rozmowie z agencją informacyjną Newseria Biznes Błażej Żarna, wiceprezes zarządu w Equity Advisors. – Spośród segmentów rynku opakowania z tworzyw sztucznych i papieru będą rosły szybciej niż metalowe i szklane. Produkcja tych ostatnich wymaga bowiem znacznie większych inwestycji. To sektor dużo bardziej poukładany. Według raportu Equity Advisors „Branża opakowań w Polsce 2010–2016 i prognozy 2017–2020” rynek opakowań w Polsce będzie rósł o blisko 7 proc. rocznie, by w 2020 roku osiągnąć wartość 46 mld zł (o 37 proc. więcej niż w ubiegłym roku). Taka dynamika wzrostu byłaby dwa razy wyższa niż na świecie. Zdaniem specjalistów międzynarodowej firmy doradczej Smithers Pira do 2020 roku wartość światowego sektora opakowań będzie rosnąć o 3,5 proc. rocznie do poziomu 1 bln dolarów. Na rynku dominują segmenty opakowań plastikowych i z tworzyw sztucznych. Ich produkcja odpowiada za prawie połowę przychodów rynku (16,5 mld zł). Na kolejnych miejscach znalazły się papier (25 proc.), metal (13 proc.) i szkło (10 proc.). Jak podkreśla Żarna, rynek jest dość rozdrobniony. Przychody ze sprzedaży wygenerowane przez 20 największych przedsiębiorstw stanowią 32 proc. przychodów całego sektora (dane za 2015 rok). – Dużo globalnych graczy wchodzi na rynek, kupuje firmy w Polsce, czasem w regionie. Naszym zdaniem ta tendencja się utrzyma w najbliższej przyszłości. Najwięcej transakcji odbędzie się w sektorze opakowań plastikowych i papierowych – zauważa Błażej Żarna. Branża w Polsce już mocno się konsoliduje. Krajowy rynek odpowiada za blisko jedną trzecią wartości zrealizowanych fuzji i przejęć w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. W latach 2010–2016 przeprowadzone na polskim rynku transakcje szacowane są przez Equity Advisors na 599 mln euro. – Obecne warunki rynkowe zdecydowanie sprzyjają łączeniu firm – wskazuje Błażej Żarna. – Wpływ na to mają zarówno otoczenie makroekonomiczne związane z tempem rozwoju gospodarki w regionie, jak i trendy związane ze wzrostem produkcji artykułów konsumpcyjnych. Do tego dochodzi temat sukcesji. Wiele przedsiębiorstw staje dzisiaj przed wyzwaniem związanym z przekazaniem firmy w ręce następców lub sprzedaży podmiotu. To wszystko sprzyja konsolidacjom. Zgodnie z danymi Polskiej Izby Opakowań (PIO) przeciętny konsument z krajów wysokorozwiniętych zużywa rocznie opakowania o wartości 300–340 euro. W Polsce ta wartość jest o prawie 100 euro niższa. To pokazuje potencjał krajowego rynku. Siłą polskiego rynku jest także eksport. Rosną zamówienia na opakowania, które są cenione za granicą za wysoką jakość. Wzrost eksportu wynika z nadwyżek produkcyjnych, które szacowane są na 25–30 proc. Kolejną siłą polskiego rynku opakowań, zdaniem Equity Advisors, ma być sprzedaż zagraniczna z jednej strony samych opakowań, które na świecie uznawane są za najwyższej jakości, będąca konsekwencją nadwyżek zdolności produkcyjnych (według szacunków PIO wynoszą one około 20-25 proc.). – W rezultacie nadwyżek produkcyjnych sektora jego eksport staje się coraz bardziej widoczny, a liczne innowacje powodują, że jest coraz ciekawszy dla zagranicznych podmiotów – tłumaczy Błażej Żarna. Na wzrost sprzedaży zagranicznej wpływają także wyniki eksportowe innych branż, odbiorców opakowań, spożywczej czy meblowej.

rynek opakowań w polsce 2018